Muzeum Wsi Kieleckiej

Zagroda Czernikiewiczów w Bodzentynie

Zagroda Czernikiewiczów w Bodzentynie jest przykładem specyficznej architektury małych miasteczek o charakterze rolniczym, tak licznie występujących w przeszłości na terenie całej Kielecczyzny. W skład zagrody wchodzą: budynek mieszkalny, budynki gospodarcze oraz wozownia, które wraz z zamykającym podwórze drewnianym ogrodzeniem tworzą zwarty zespół w kształcie czworoboku. Ściany wszystkich budynków zostały wzniesione z drewna jodłowego, zaś dachy mają pokrycie gontowe.

Zagroda jest najstarszą i jedyną tak kompleksowo zachowaną małomiasteczkową zagrodą znaną z terenów Kielecczyzny. Jej najstarsze elementy (części domu mieszkalnego oraz budynki gospodarcze, wozownia i ogrodzenie) pochodzą z 1809 roku. Pozostałe trzy zostały dobudowane do domu. Izby mieszkalne pochodzą z lat 1870 i 1920.

Na ekspozycji odtworzono wnętrza zamieszkałe przez średniozamożną, wielopokoleniową rodzinę małomiasteczkowego rolnika. Ekspozycja jest odtworzona na bazie badań terenowych przeprowadzonych w Bodzentynie oraz na materiałach archiwalnych. Pierwsza izba, sień oraz wszystkie pomieszczenia gospodarcze są przykładem wnętrz z połowy XIX wieku. Izba druga reprezentuje wnętrze mieszkalne z pocz. XX wieku, a izba trzecia z okresu międzywojennego.

Wiatrak kamienny w Szwarszowicach

Wiatrak typu holenderskiego w Szwarszowicach k. Ostrowca Świętokrzyskiego, wybudował Józef Kaczmarski w latach 1880-1885, po pożarze starego drewnianego "koźlaka". Kamienna budowla, należąca do unikatowych w skali województwa, zachowana została "in situ", czyli w miejscu swego pierwotnego posadowienia. Obecnie w obiekcie udostępnianym do zwiedzania po remoncie zobaczyć można kompletne wyposażenie dawnego młyna wietrznego w tym: potężny drewniany wał skrzydłowy z kołem "palecznym", wał pionowy z kołem "sztorcowym", śmigi z "napiórem" oraz dwa złożenia kamieni młyńskich. We wnętrzu zachowały się również urządzenia młyna z cylindrycznym odsiewaczem i dodatkowo skrzynie mączna i otrębna, a także wialnia. Wiatrak leżący w bliskim sąsiedztwie szosy stanowi atrakcję turystyczną oraz piękny element ginącego krajobrazu dawnej wsi świętokrzyskiej.

Chałupa w Kakoninie

Chałupa w Kakoninie gm. Bieliny, należy do ostatnich zachowanych zabytków dawnej architektury drewnianej wsi, położonej malowniczo u podnóża Łysogór. Budynek pochodzący z pierwszego ćwierćwiecza XIX wieku wybudowano pierwotnie w bliskości nieistniejącego kakonińskiego dworu. W latach 40. XIX wieku, w czasie komasacji gruntów, chałupa przeniesiona została do centralnej części wsi, skąd w 1970 r po wykupieniu translokowano ją na obecne miejsce. Chałupę wybudowano z belek jodłowych łączonych na "nakładkę jednostronną prostą". Budynek mieszkalny o układzie wnętrz sień-izba-komora, posadowiono na podmurówce z kamieni polnych, spajanych zaprawą glinianą. We wnętrzu izby odtworzono kuchnię z okapem wraz z piecem chlebowym. Budowla posiadająca czterospadowy, kryty gontem dach, położona obecnie na wschodnim, widokowym krańcu Kakonina, stanowi rzadki przykład ginącej drewnianej architektury wiejskiej Gór Świętokrzyskich.

Młyn w Piasku

Młyn wodny w Piasku (gm. Stąporków), wybudowany został przez Wacława Janiszewskiego w 1931 roku. Czynny przemiał prowadzono w nim w latach 1931-39 oraz po II wojnie światowej do 1970 r. Drewniany zrębowy budynek młyna o dwuspadowym dachu, wzniesiono z belek sosnowych. Do chwili obecnej zabytek stoi w łagodnym obniżeniu terenu przy rzece Młynkowskiej, w pobliżu starego domu mieszkalnego i stodoły, tworzących zagrodę wiejskiego młynarza. Młyn dobrze widoczny od strony drogi, posiada dwie kondygnacje oraz piwnicę. Najważniejsze mechanizmy transmisyjne z wałem napędowym i "kołem palecznym", zlokalizowano w piwnicach i na parterze, gdzie zobaczyć można m. in. wał sztorcowy z kołem poziomym, koła trybowe, pasowe etc. Na pierwszej kondygnacji młyna znajdują się zachowane w dobrym stanie urządzenia do produkcji kaszy oraz odsiewacze mączne. Na piętrze oświetlonym przez duże sześciokwaterowe okna, umiejscowiono dwa złożenia kamieni młyńskich, służących do przemiału oraz tzw. "żubrownik" do odczyszczania zboża. Wszystkie urządzenia młyńskie wprawiane były w ruch, przez jedno "nasiębierne" drewniane koło młyńskie. W pobliżu budowli znajdował się staw, wraz z systemem upustów i "pogródkami" kierującymi wodę na koło.