Get Adobe Flash player

Sektor Dworsko-Folwarczny

 

DWÓR Z SUCHEDNIOWA

Dwór z Suchedniowa został wzniesiony na początku XIX wieku na planie podkowy. Stanowił własność Wincentego Tarczyńskiego. Do końca XIX w. w budynku funkcjonowała stacja pocztowa.

Ściany zewnętrzne zbudowano z krawędziaków modrzewiowych oszalowanych deskami, zaś ściany działowe z drewna jodłowego. Dwór nakryto dachem naczółkowym, pokrytym podwójną warstwą jodłowego gontu. Przed frontowym wejściem znajduje się kolumnowy ganek z dwupołaciowym daszkiem. Okna wyposażone są w zewnętrzne okiennice, zamocowano na zawiasach kowalskiej roboty.

Wnętrze zaaranżowano w sposób typowy dla standardu życia średniozamożnej rodziny szlacheckiej z drugiej połowy XIX wieku. Salon to najbardziej reprezentacyjne pomieszczenie dworu, tutaj przyjmowano oficjalnych gości. Znajdują się tu m.in. dwa komplety mebli w stylu Ludwika Filipa, klasycystyczna komoda, serwantka z naczyniami o funkcji dekoracyjnej i makata buczacka na ścianie.

Za salonem znajduje się sypialnia państwa domu. W sypialni dokonywano codziennej podstawowej toalety, tam mieści się też garderoba oraz stolik do robótek kobiecych. W sypialni stoją dwa łóżka małżeńskie, komoda w stylu Ludwika Filipa, eklektyczna szafa odzieżowa i czarno politurowane biurko damskie w stylu Napoleona III. Wyposażenie uzupełniają naczynia nocne oraz ozdobna spluwaczka w kształcie żółwia.

Dwór posiadał także bawialnię, czyli pokój kameralnych spotkań rodziny – etykieta dworska nie pozwalała na goszczenie tutaj mniej zaufanych gości. W bawialni najbliżsi członkowie rodziny i jej przyjaciele spędzali wieczory, umilając sobie czas „domowymi koncertami” lub czytaniem. Ściany tego pomieszczenia zdobią ryciny przedstawiające historyczne budowle Rzeczypospolitej. W bawialni znajdują się fortepian ze słynnej warszawskiej manufaktury Józefa Walentego Budynowicza, serwantka z naczyniami, stół z krzesłami oraz piękne secesyjne tremo. Nieodzownym pomieszczeniem dworu był gabinet, czyli miejsce pracy i wypoczynku pana domu oraz zarządcy majątku. Tradycyjnie znajdowało się w nim „panoplium” – ozdobna ekspozycja białej broni, umieszczona na tle kobierca. Wyposażenie tego pomieszczenia stanowi też leżanka w stylu empire oraz sekretarzyk ze zbiorem ksiąg gospodarskich, podręczników, atlasów i literatury pięknej.

W jadalni cała rodzina gromadziła się na posiłki, na które wzywał dzwon umieszczony przy głównym wejściu do dworu. Centralnie miejsce jadalni zajmuje duży stół z kompletem krzeseł o wysokich oparciach i wyplatanych trzciną siedziskach. W rogu znajduje się zegar, a pod oknem samowar, naprzeciw stoi kredens na zastawę stołową, na ścianach zawieszono portrety rodzinne.

W sieni gospodarczej przechowywano stare meble i szereg sprzętów użytkowych. Pomieszczenie spełniało także funkcję łazienki. W sieni znajduje się również duża wanna miedziana i druga klepkowa oraz kredens, jej ściany zdobią trofea myśliwskie.

Miejscem przygotowywania codziennych posiłków, a także sporządzania przetworów, magazynowanych w spiżarni (leżącej po sąsiedzku), była kuchnia. Znajduje się tu duży, murowany piec kuchenny z płytą żeliwną i fajerkami oraz piec chlebowy, wylepiony gliną i bielony. W kuchni stoi kredens, półka, stół, naczynie na wodę, pniak do rąbania. Obejrzeć tu można szereg sprzętów kuchennych: noże, łyżki, tasaki, różnorodne formy i foremki, butelki i naczynia. Na płycie kuchni umieszczono urządzenie do palenia kawy, a przy wejściu do spiżarni – drewnianą maselnicę na korbę.

Za arkadowym przejściem w podstawie komina znajduje się izba czeladna, w której służba wykonywała prace gospodarcze: prasowanie, przędzenie, szycie, pranie i drobne naprawy sprzętów. W tym pomieszczeniu ustawiono pośledniejsze meble: szafę, masywny stół, komodę, kredens oraz magiel ręczny. Przy stole zobaczyć można kołowrotek, a na komodzie znajdują się różne typy żelazek.

Z izbą czeladną sąsiaduje pokój rezydentki – zubożałej krewnej, która w zamian za gościnę pomagała przy gospodarstwie. Pokój wyposażono w podstawowe meble: łóżko, komodę, szafkę, stół z krzesłami oraz umywalkę. Wystrój tego pomieszczenia uzupełniają damskie bibeloty oraz dewocjonalia.

 

SPICHLERZ Z ROGOWA

Spichrz dworski z Rogowa został wybudowany w 1684 roku, o czym świadczy m.in. data wycięta na dwóch oryginalnych miedzianych chorągiewkach, wieńczących kalenicę. Na jednej z nich wymalowano herby dawnych, znakomitych właścicieli – Firlejów i Wodzickich. Obiekt należy do najcenniejszych tego typu zabytków w Polsce. Pierwotnie stał nad samą Wisłą, wchodził w skład zespołu spichlerzy rogowskich, wykorzystywanych do składowania zboża, spławianego do Gdańska. Około 1870 roku właściciele dóbr przenieśli budynek na skraj wsi, w pobliże słynnego, nieistniejącego już XVII wiecznego dworu z Rogowa. Wtedy właśnie spichlerz, dawniej w całości drewniany, uzyskał podmurówkę oraz parter zbudowany z czerwonej cegły. Wieńcowe ściany obiektu wykonano z drewna jodłowego, dodatkowo wzmacniając je konstrukcją przysłupową. Ściany trzeciej kondygnacji (poddasza) są w konstrukcji sumikowo-łątkowej. W przysłupowej konstrukcji zwracają uwagę potężne słupy narożne o przekroju 50x50 cm – każdy wykonany z jednego tylko kawałka drewna modrzewiowego. Wśród zachowanych oryginalnych detali architektonicznych na uwagę zasługują wielkie i grube dębowe drzwi na pierwszej i drugiej kondygnacji, zawieszone na kutych zawiasach pasowych. Całość budynku nakrywa naczółkowy dach konstrukcji stolcowej kryty podwójnie gontem. Otwory okienne spichlerza posiadają półokrągły wykrój i zabezpieczone są żelaznymi, kutymi kratami. Okresowo przesłaniano je drewnianymi, półkoliście wyciętymi u góry okiennicami. Ostatnimi właścicielami spichlerza z Rogowa była rodzina Skórzewskich, których dobra po 1945 roku przejęło państwo. Obiekt wykupiono przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w 1972 roku.

 

SPICHLERZ DWORSKI ZE ZŁOTEJ

Spichlerz dworski w Rogowie nad Wisłą wzniesiono w 1719 r., jego fundatorem był Eliasz Wodzicki. Następnie, prawdopodobnie przed 1850 rokiem, rozebrano go i przeniesiono do miejscowości Złota. Ten okazały budynek gospodarczy zbudowano z drewna modrzewiowego, sosnowego i dębowego, w konstrukcji zrębowej, na planie prostokąta o wymiarach 26,25 x 9,75 metra. Nad głównym wejściem przeczytać można oryginalny napis fundacyjny zaopatrzony w litery „MM” – inicjały budowniczego. Spichlerz był budowlą dwukondygnacyjną, bez piwnic, z ogromnym użytkowym poddaszem. Na pierwszej i drugiej kondygnacji znajdowały się po dwie komory przedzielone centralnie usytuowaną sienią. Szczególną uwagę zwraca tu piękny łamany dach krakowski, pokryty gontem, a także profilowane wypusty podciągowych belek stropowych – tzw. „rysie”. Dekoracyjny charakter ma także fazowanie kantów w „lisicach” i słupach wspierających belki podciągowe wewnątrz budynku. Obiekt ze względu na wiek, bryłę oraz szczegóły konstrukcyjne zaliczany jest do najcenniejszych dworskich budynków gospodarczych z epoki baroku w Polsce. Na piętrze spichrza ze Złotej prezentowane są stałe ekspozycje poświęcone tradycyjnemu kowalstwu oraz strojowi ludowemu Kielecczyzny. W komorach spichlerza, na parterze, organizowane są wystawy, zajęcia edukacyjne, sesje naukowe oraz okolicznościowe imprezy, m.in. degustacje potraw regionalnych.

 

STODOŁA DWORSKA Z RADKOWIC

Budynek pochodzi z majątku ziemskiego Wandy Pomianowskiej, powstał w 1855 r. Ten okazały obiekt o wymiarach 30x12 metrów wzniesiono w konstrukcji sumikowo-łątkowej z ociosanych belek. Składa się z dwóch zapoli i podwójnego boiska przelotowego, prowadzi do niego dwoje wrót usytuowanych w obu dłuższych ścianach stodoły. Dach jest stolcowy, czterospadowy, kryty słomą „na gładko”. We wnętrzach stodoły zorganizowano ekspozycję zatytułowaną: „Masztalnia dworska. Pojazdy z kolekcji Jana Wzorka”. Można tu zobaczyć chłopskie wozy, bryczki, „wózki krakowskie”, wasągi, sanie i powozy. Wśród zbiorów wyróżnia się cenna i rzadka w Polsce „bałagułka”, wyprodukowana w nieznanym warsztacie około 1900 r. „Styl bałagulski” charakterystyczny był dla terenów zabużańskich oraz na Wołyniu i Podolu. Inne ciekawe pojazdy to: wóz piekarniczy pochodzący z Kielc, używany do transportu i sprzedaży chleba, wóz strażacki oraz konny wóz pocztowy, który do lat 50. XX wieku przewoził przesyłki między Kielcami a Buskiem-Zdrój. W stodole dworskiej z Radkowic podziwiać też można m.in. dworską „linijkę” pochodzącą z majątku Łomno w Górach Świętokrzyskich, która służyła do objazdu pól oraz rekreacji, a także delikatną „doktorkę”, dzięki której miejski lekarz mógł odwiedzać chorych.

 

SPICHLERZ ZE STASZOWA

Dokładna data wybudowania tego spichlerza nie jest znana. Wiadomo, że wzniesiono go w drugiej połowie XVIII wieku. Budynek ten stanowi jedyny na Kielecczyźnie przykład spichlerza wąskofrontowego, zbudowanego na rzucie kwadratu. W drugiej połowie wieku XIX obiekt należał do rodziny Malewskich. Dwukondygnacyjny spichlerz o zgrabnej bryle, posiada modrzewiowe ściany węgłowane „na nakładkę” (jedno i dwustronną) z pozostawionymi u góry ozdobnie profilowanymi, długimi „rysiami”. Na parterze znajdują się okna wziernikowe. Drzwi spągowe zawieszono na zawiasach pasowych. Podłogi i powały wykonane są z desek struganych o grubości 4 cm i szerokości około 25-30 cm. Spichlerz nakrywa naczółkowy, wysoki dach, kryty gontem, z parą okien wyciętych w szczycie. Oryginalny wygląd spichrza podkreśla dodatkowo drewniana „facjatka” doświetlająca najwyżej położone poddasze. Budynek rozebrano i przeniesiono do skansenu w 1981 roku.

 

OŚMIORAK Z RUDY PILCZYCKIEJ

Ośmiorak z Rudy Pilczyckiej wybudowany został około 1914 r. Stanowi on ciekawy przykład wielorodzinnego drewnianego domu folwarcznego z XIX wieku (jego odmianą są znane z literatury „czworaki”) przeznaczonego dla służby dworskiej. Fundatorem budowli był Władysław Zamojski, ziemianin, ostatni właściciel dóbr Pilczyca. Ośmiorak jest budynkiem drewnianym, posadowionym na kamiennej podmurówce, wzniesionym na rzucie prostokąta o wymiarach 32,20x11,54 m. To obiekt jednokondygnacyjny, szerokofrontowy, nakryty dwuspadowym dachem, pokryty gontem. Składa się z ośmiu „mieszkań” w układzie sień – komora – izba. W jednej z izb odtworzono murowany piec chlebowy. Pozostałe pomieszczenia aktualnie pełnią funkcję pokoi gościnnych, są komfortowo wyposażone. 

 

WIATRAK Z GRZMUCINA

Drewniany młyn wietrzny z Grzmucina (typu „paltrak”) wybudowano w 1921 r. w miejscu starszego, zniszczonego wiatraka typu „koźlak”. Budynek wykonano na zamówienie młynarza Józefa Jaszewskiego z Grzmucina. Wzniósł go cieśla i budowniczy młynów, niejaki Paluszkiewicz, który w okolicy zbudował jeszcze co najmniej dwa podobne „paltraki”. W wiatraku z Grzmucina zboże mielono aż do 1950 roku. Paltrak” obracano do kierunku wiatru za pomocą ręcznego kołowrotu z liną, zwanego „babą”. Wiatrak posadowiono na niskim, centralnym palu oraz na sześciu stalowych wózkach z rolkami, poruszających się po stalowej szynie, w kształcie okręgu. Szynę przytwierdzono do drewnianego pierścienia, ułożonego na kamiennym fundamencie. Na wózkach opiera się masywny „krzyżulec” z belek dębowych, w który wczopowane są słupy nośne, będące elementem szkieletowej konstrukcji budynku, uzupełnionej ryglami oraz poziomymi belkami trzech kondygnacji wiatraka. Mechanizm paltraka tworzą dwa skrzydła („śmigi”), wał skrzydłowy z kołem blatowym (widoczny na trzeciej kondygnacji) oraz pionowy wał z kołem „bąklowym”, przechodzący przez wszystkie piętra wiatraka. Pomocniczym urządzeniem (widocznym na trzeciej kondygnacji) umożliwiającym zatrzymanie pracy młyna jest hamulec zwany „stawidłem”. Po zahamowaniu ramion możliwe było dokładanie regulowanie tzw. „napióru” – szybkości obrotu skrzydeł. Na drugiej kondygnacji wiatraka zamontowano dwa „mlewniki”, czyli kamienie młyńskie, zwane w tym przypadku „francuzami”. W dolnej kondygnacji zobaczyć można odsiewacze do mąki oraz kanał wraz osłoną mechanizmu kubełkowego, dzięki któremu „mlewo” transportowano na górę, do powtórnego przemiału.

 

Polityka COOKIES
Wirtualny spacer
Oferta edukacyjna
Imprezy zlecone
Questy
Media o nas
Martyrologia Wsi Polskich
Programy MINISTERSTWO
Programu UNIJNE
Piotr Gan - Kolberg Kielecczyzny
Portal Pierściński
Aplikacja mobilna
Tadeusz Żak
Trip Advisor Muzeum Wsi Kieleckiej
Swiss Contribution
Tu honorujemy Świętokrzyską Kartę Seniora

Nasi partnerzy:

  • Instytut Pamięci Narodowej
  • Radio Kielce
  • Wrota Świętokrzyskie
  • Urząd Marszałkowski w Kielcach
  • Zespół Państwowych Szkół Plastycznych w Kielcach
  • Radio Fa Ma
  • Radio Em
  • Echo Dnia
  • Gazeta Wyborcza Oddział Kielce
  • Ludowe inspiracje
  • Kielce.pl
  • Świętokrzyskie. Jakie cudne...
  • ROT Świętokrzyskie
  • CK Dzieciaki
  • Radio FRI
  • Wodociągi Kieleckie
  • skanseny.net
  • Gramy Razem dla Świętokrzyskiego
  • Ciekawe Kielce
  • MK Bowling
  • Archiwum Państwowe w Kielcach
  • Szlak przygody
  • WFOŚiG
  • Kwiatowa pasja
  • Zerower
  • Zamek Królewski w Chęcinach
  • Jaskinia raj
  • CKIS
  • Regionalne Centrum Naukowo-Technologiczne w Podzamczu
  • Miasto i Gmina Chęciny
  • ECEG
  • Stowarzyszenie Muzeów na wolnym powietrzu
  • CK Kulturalne
  • Kielce Expo City
  • TVP Kielce
  • Muzea na wolnym