Muzeum Wsi Kieleckiej

Zespół budownictwa świętokrzyskiego przedstawia wieś rzędówkę, wzorowaną na XIX-wiecznych Radkowicach, leżących na północnych stokach Gór Świętokrzyskich.
Wieś osadzona jest przy gruntowej, krętej drodze, która opada stromo w dół. Zagrody zaś zlokalizowane są z obu stron na zboczu. Bogaty i różnorodny drzewostan, krzewy i wszechobecne zioła oraz specyficzne ukształtowanie terenu nadają temu miejscu szczególny urok.
Obok istniejących zagród, które można zobaczyć w przyszłości zabudowę uzupełnią m .in. chałupa z Woli Szczygiełkowej, zagroda okolna z Sierżaw  i półtraktowa chałupa ze wsi Umer.

Kapliczka słupowa z Bielin

Na lekkim stoku, przy ścieżce, stoi słupowa kapliczka z Bielin z końca XIX w. Reprezentuje ona dość powszechny, ciekawy typ kapliczek świętokrzyskich z obszaru Łysogór. Osadzona jest na masywnym dębowym słupie. Została wykonana z drewna jodłowego i ma bogato dekorowaną formę domku z arkadowymi otworami w trzech ścianach. Przykryta dwuspadowym blaszanym daszkiem z wysoką sterczyną zwieńczoną krzyżem z promieniami, kowalskiej roboty. Wewnątrz kapliczki umieszczono toczone kolumienki i płotki z kołeczków, a za nimi z trzech stron deseczki. Na frontowej „Ukrzyżowanie z insygniami Męki Pańskiej, na pozostałych oleodruki za szybkami.

 

Zagroda z Sukowa

Budynek stajni z oborą został przeniesiony ze wsi Sierżawy. Główna zaś budowla – chałupa włościańska rodziny Galińskich z Sukowa pochodząca z 1774 r. to jeden z nielicznych obiektów tego typu ocalałych na Kielecczyźnie. Konstrukcja domu została posadowiona na niskiej podmurówce z kamienia polnego, wiązanego gliną. Szczególną uwagę zwracają węgły chałupy, które mają nieregularną długość i różne kąty cięcia ostatków belek. Budynek ma charakter jednotraktowy, szerokofrontowy o planie: sień – izba – komora. Nakryty jest trójspadowym, gontowym dachem z przyczółkiem od strony drogi. W sieni znajduje się piramidowy komin z wnęką do wymiatania sadzy oraz zespół sprzętu gospodarczego. W izbie znajdują się sprzęty i meble typowe dla wsi świętokrzyskiej z lat 20 XX w. W pomieszczeniu odtworzono warsztat plecionkarza: wiklinowe pędy, narzędzia do ich rozszczepiania i przeplatania, oraz rodzaje konstrukcji koszyków. Na belce podciągowej powały „siestrzanie” widnieje najdłuższy napis fundacyjny, wśród wszystkich skansenowskich obiektów „Benedict Domine Hanc Domon et is stan habitantes in ea Amen 1774 Galiński z Agnisko zono", co w tłumaczeniu znaczy „Błogosław Panie ten dom i jego mieszkańców Amen 1774 Galiński z żoną Agnieszką". W komorze oprócz tradycyjnych sprzętów gospodarczych znajduje się zgromadzona do sprzedaży duża ilość koszy. Plecionkarstwo było zawodem uboższej ludności wiejskiej. Wyroby plecionkarskie prezentowały szeroką gamę surowców od wikliny przez korzeń sosny, jałowca, rogożyny, po korę brzozy, lipowe łyko, słomę i młode pędy leszczyny. Niewiele osób wie , że plecione z korzeni konwie służyły do przenoszenia wody i były wykorzystywane jako wiadra strażackie przy gaszeniu pożarów bo były po prostu lekkie a po napęcznieniu wodą wyjątkowo szczelne.

Zagroda okólna z Radkowic

Zagroda z Radkowic stanowi typ zagrody okólnej i reprezentuje w tej wsi najpowszechniejszy typ zabudowy w odmianie z wolnostojącą stodołą poza zwartym czworobokiem okołu.
Zespół tworzy pięć obiektów: chałupa i spichlerz pochodzące z 1862 r., wozownia i budynki inwentarskie z 1862 r. oraz wolnostojąca stodoła z roku 1915. Całość uzupełnia wiata oraz dwuskrzydłowe frontowe i tylne wrota. Wszystkie obiekty zostały  pokryte słomą.
Chałupa jest niewielka. Została zbudowana w oparciu o prostą i mało zgrabną bryłę. Jest  szerokofrontowa, o planie sień przechodnia – izba – komora z zejściem do głębokiej, kamiennej piwnicy i wyjściem frontowym. Przed domem jest ogródek, w którym stoi kapliczka skrzynkowa na niskim słupie, będąca rekonstrukcją niezachowanego oryginału z Radkowic.

Chałupa została nakryta czterospadowym dachem, schodkowanym w narożach. W sieni komin z kamienia, podlepiany gliną, w izbie trzon kuchenny z blachami  i ogrzewaczem.  Izba została wyposażona bogato, co świadczy o zamożności rodziny włościańskiej. W rogu izby stoi łóżko nakryte pasiakiem z pięknie zdobionymi poduchami, na belce u powały zwanej grzędą wiszą świętokrzyskie zapaski. Na stole przystrojona bibułowymi  kwiatonami stoi gipsowa figurka św. Teresy strzegąca spokoju tego domu.

Zagroda z Bielin

Zamożna chałupa z wielką izbą i obszerną sienią została wzniesiona w 1789 r. w Bielinach. Według tradycji została zbudowana przez dwór dla rzemieślnika dworskiego, zajmującego się łupaniem gontów.
Budynek ma charakter wąskofrontowy o programie: sień – izba – komora z wyjściem na podwórze. Konstrukcja została posadowiona na kamieniach polnych, na których leżą dębowe przyciesia. Ściany wykonano z drewna jodłowego, belki zaś w postaci tartych krawędziaków i połowizn węgłowane na obłap. Dach wykonano czterospadowy, kryty gontem.
Przy drzwiach wejściowych znajdował się mały otwór wycięty dla kota i głęboko wydeptany próg oraz drobny detal, jakim jest okienko wziernikowe w sieni, które zamykano klockiem obracanym na osi.
Na tragarzu widnieje data 1789. Budynek był własnością  majętnego rzemieślnika wytwórcy gontów realizującego zamówienia dla wsi i dworu, Główna izba była często wynajmowana na wiejskie wesela
Wyposażenie wnętrza izby jest bogate i charakterystyczne dla połowy XIX w. Znajdują się tu unikatowe łóżko o dekorowanych snycersko zagłówkach, grzęda, na której umieszczono wiele ubiorów, wielka skrzynia posażna z tradycyjnie mazerowaną dekoracją, duża półka na naczynia z bogatą kolekcją ręcznie malowanych, fajansowych mis.
 W sieni znajdował się warsztat  z narzędziami koniecznymi do wyrobu gontów, mamy tu: kobylice, siekiery, ośniki, oraz komin z wnęką.

Na podwórze zagrody prowadzi typowa świętokrzyska brama. Dodatkowo w skład zagrody wchodzi zrębowa obórka z Brzezin z 1916 r. kryta słomą i szarami gontów na kalenicy i u dołu oraz stodoła z Radkowic z drugiej połowy XIX w. kryta słomą.

Chałupa ze Słupi Starej

Chałupa została wybudowana w latach 1855-1860 w Starej Słupi. Stanowi ona przykład tradycyjnego budownictwa mieszkalnego wsi leżących na północnych stokach Pasma Jeleniowskiego. Chałupa ma konstrukcję jednotraktową, szerokofrontową, z przelotową sienią z izbą i komorą. W sieni znajduje się wnęka, zwana kuchynką.
Budowla została posadowiona na gruncie, bez podmurówki. Ściany są wieńcowe z drewna jodłowego, węgłowane na obłap. Wszystkie drzwi zostały zawieszone na kołowrocie.
Chałupa została pokryta czterospadowym dachem poszytym słomą o schodkowych narożach.
W izbie zaprezentowano małą wiejską szkołę z okresu 20-lecia międzywojennego. Wyposażona jest w oryginale ławki, kącik czystości oraz pomoce naukowe z tamtych lat.

Chałupa z Bronkowic

Na końcu wsi, pod lasem postawiono samotną ubogą chałupę wiejskiej zielarki, specjalistki ludowej medycyny, znawczyni uroków i magii. Jeszcze do lat 70 XX wieku na wsiach Kielecczyzny powszechnie korzystano z usług „wiejskich lekarzy", zielarek, znachorów, „babek" odbierających porody, kowali „dentystów".
Chałupa została wzniesiona pod koniec XVIII w. Jest to budynek jednotraktowy, szerokofrontowy o programie: sień przechodnia – izba – komora. Posadowiony na kamieniach, leżących luzem pod przyciesiami. Ściany są wieńcowe z pomocniczą łątką w sieni. zostały wzniesione z okrąglaków świerkowych i sosnowych węgłowanych na nakładkę jednostronną prostą. Węgły tej chałupy dzięki widocznym ostatkom okrąglaków, wyróżniają się na tle innych obiektów w skansenie.
Chałupa została przykryta czterospadowym dachem, poszytym słomą, ułożoną schodkowo w narożach, a kalenicę zabezpiecza nakładka z gontów.
Wnętrze sieni zostało wypełnione intensywnym zapachem wiszących wiązek leczniczych ziół w bogatym wyborze. W sieni dodatkowo znajduje się piec ogrzewczy z wnęką w podstawie komina. Z sieni na podwórze prowadzą niskie drzwi taflowe na kołowrocie o biegunie zawieszonym w drewnianych obejmach.  
XIX -wieczna izba jest swoistą apteką, a nawet izbą chorych. Piec z kamienną nalepą do gotowania i warzenia na otwartym ogniu, nad którym znajduje się kapa o archaicznej konstrukcji słomianej, podlepiana gliną oraz piec chlebowy. Znajdująca się za piecem wiązka słomy była miejscem gdzie w razie konieczności kładziono chorego, potem słomę palono.
W izbie zauważa się prosty niedekorowany stół, jedno łóżko, otwartą półkę na naczynia bez podszafia, skrzynię, wszechobecne wiązki ziół i butelki z nalewkami. 16-polowe okno  wychodzi na ogródek kwiatowy, otoczony płotem z żerdzi, przeplatanych gałęziami sosnowymi.
Chałupa była wyposażona w komorę, w której oprócz niezbędnego wyposażenia znajduje się drewniana prycza o nogach osadzonych w polepie, przykryta słomą i derkami, stanowiąca miejsce snu matki gospodyni.